Waar begin je eigenlijk als je jouw wijnkennis écht wil verdiepen? Sommigen zweren bij een opleiding aan de hotelschool, maar anderen -zoals ik- raden aan om proefondervindelijk aan de slag te gaan. Selecteer daarvoor een wijnstreek binnen een straal van 750km van Brussel, boek voor 3 nachten een knus hotelletje, reserveer bij een drietal wijnmakers een proeverij en trek er gewoon op uit. De Jura is uitermate geschikt om op die manier van start te gaan. Het gebied is niet te groot en vrij overzichtelijk, de druiven hebben zowel een internationaal als lokaal karakter en de wijnmakers behoren tot de absolute top in de wereld. Afgelopen zomer bezocht ik er 3 domeinen, stuk voor stuk toppers in hun soort. Hieronder volgt mijn rapport.
Chateau-Chalon en de wereldvermaarde Vin Jaune
Orange wine is in, maar vin jaune bestaat al honderden jaren. De vin jaune is overigens misschien wel hét vlaggenschip van de Jura. De meest vermaarde gele wijnen komen uit de appellatie Chateau-Chalon, vernoemd naar het nabijgelegen dorp. Het principe van vin jaune is eigenlijk behoorlijk simpel: men gebruikt er druiven voor die normaal geschikt zijn voor witte wijn, maar men maakt de wijn alsof het rode wijn is. Dit wil zeggen dat men de schil veel langer in de most laat liggen dan normaal waardoor je een veel meer geconcentreerde en ietwat pittige smaak krijgt. Voor vin jaune moet je wel zijn, zijn smaak is vrij specifiek en het is geen wijn die je zomaar elke dag zal drinken, al kan een glaasje gepaard met wat harde kaas -Comté bijvoorbeeld- zeker smaken.
Wat ik een tikkeltje contra-intuïtief eigenlijk veel interessanter vind aan de Jura, zijn de rode wijnen. De Jura is naar eigen zeggen de enige wijnstreek in de wereld waar je de rode wijn drinkt vóór de witte wijn, waar dat meestal omgekeerd is. Logisch? Aangezien witte Jura-wijnen traditioneel veel meer kracht en kruidigheid hebben dan de rode, klopt dit wel.
Domaine Berthet-Bondet – Chateau-Chalon
Het eerste domein dat ik wil aanstippen is Berthet-Bondet, gelegen in Chateau-Chalon zelf. Via dit domein ontdekte ik enkele jaren geleden mijn liefde voor Jura-wijnen, en ik kan vandaag nog steeds genieten van élk glas dat ik van deze wijnmaker/wijnmaakster drink. Waarom ik er zo gek van ben? Wel, elke wijnliefhebber hanteert uiteraard zijn of haar eigen spelregels of matrix, maar elementen waar ik wel een zekere voorliefde voor heb zijn de volgende:
- [spoiler-alert] de waarheid zit in het glas. Dit klinkt natuurlijk als een torenhoog cliché, maar het is de eenvoudige waarheid. Mijn eerste wijn van dit domein was een trio van pinot noir, trousseau en poulsard ofwel de “Queue de Renard”. Ik was in die periode op zoek naar verfijnde, ietwat fruitige, lichte rode wijn, en vond die eigenschappen dan ook volledig terug in deze cuvée. Ondertussen kocht ik al meerdere jaargangen en eigenlijk is de “Queue de Renard” nu gewoon mijn huiswijn. De Que de Renard is gewoon…. perfect. Herfstige bosgeur in de neus, mooi fris rood fruit (pinot noir), tikkeltje krachtig en kruidig (trousseau) zonder volledig los te gaan en toch nog een beetje structuur te bieden (poulsard).
- Is het domein kleinschalig en familiaal? Berthet-Bondet voldoet volledig aan de definitie van een kleinschalig/familiaal bedrijf. Met 15ha aan wijnstokken ben je inderdaad een eerder kleine speler in de wereld van de wijnmakerij. Of kleinschaligheid een zegen is dan wel een vloek laat ik over aan een volgende post, maar wat ik wel belangrijk vind is dat je er via een familiaal bedrijf wel zeker van bent dat je geld in de zakken van de wijnmaker en zijn -beperkte kring- van medewerkers belandt en niet in de zakken van één of ander hedgefund. Het is voor mij dus vooral een sociale kwestie.
- Werkt het domein biologisch, biodynamisch of hanteert het op zijn minst strenge normen voor het vervaardigen van hun wijnen? Berthet-Bondet is één van de vaandeldragers van de biodynamische wijnbouw in de Jura en produceert dus zuiver materiaal. De wijnwereld heeft de afgelopen jaren wel een weg afgelegd naar biologische principes, maar 100% zeker ben je niet als de wijnmaker je niet kan garanderen dat hij zijn wijnstokken niet besproeit met glyfosaat en ander fout spul. OK, alcohol is ook niet gezond, maar als ik dan toch aan het zondigen ben, dan toch liefst zonder extra bezwarende chemicaliën in mijn glas.
Mijn oordeel: Berthet-Bondet is de standaard. Hier val je op terug als je het allemaal even niet weet en gewoon een goed glas wil schenken. Niettegenstaande het domein vooral bekend is om zijn witte wijnen, vind ik de rode wijnen er werkelijk outstanding. Via een bezoek aan dit domein kom je overigens meteen in de kern van het dorp Chateau-Chalon zelf, een pittoresk dorp met adembenemend uitzicht op de vallei. Prachtig gewoon.
Domaine Bourdy – Arlay
Ietwat verderop richting zuiden, kan je halt houden in het dorp Arlay en er de 16de eeuwse kelders van domain Bourdy bezoeken. Dit domein ligt al 15 generaties lang in de handen van dezelfde familie en voldoet daarmee dan ook meteen weer aan één van de elementen uit mijn “matrix”. Bourdy beschikt eveneens over een aantal stokken die de appellatie “Chateau Chalon” verkrijgen en maakt daarnaast een aantal wijnen die eenvoudigweg “AOC Cotes de Jura” zijn. Het domein heeft een rijkere traditie en meer histoire dan Berthet-Bondet, speelt in een iets hogere liga, en dat merk je dan ook aan de prijzen. Toch is Bourdy met wijnen tussen de 14 en 20 euro (uitgezonderd vin jaune) zeker geen snobdomein en schenk je op oudejaarsavond volgens mij beter een flesje Bourdy dan een overprijsde Bourgogne of Bordeaux.
Mijn tastingnotes? Ik kreeg de kans om het hele gamma van 2017 te proeven. Bourdy doet niet aan trends of modeverschijnselen en maakt al decennialang biodynamische wijnen zonder al teveel poeha. Rechttoe rechtaan en dat is zoals ik wijn graag drink.
De chardonnay is loepzuiver, leidt niet af van de essentie door teveel vettigheid of eik en beperkt zich tot fruitigheid en een subtiele kruidigheid. De aanzet is mineralig, ziltig, heeft toetsen van acaciahoning en perzik en laat vervolgens vooral florale toetsen spelen. Oranjebloesem bijvoorbeeld. Alles zuinig en in evenwicht maar met wat voor een zuiverheid!
Na de chardonnay mocht ik de verschillende savagnins proeven. De savagnin is dé Jura-druif bij uitstek en is ook de basis voor vin jaune. Deze wijn wordt echter sneller afgekapt tijdens zijn opvoeding en mag na plusminus 1 jaar de fles in. Een ‘normale’ witte wijn dus. Je proeft er zeker al de okkernoten en het ietwat medicinale van de vin jaune in, maar toch behoudt deze savagnin nog voldoende frisheid waardoor hij iets toegankelijker blijft dan zijn rijpere broertjes.
Zoals gezegd wil ik het hier vooral hebben over de rode wijn. Net zoals bij Berthet-Bondet beschikt Bourdy over een cuvée van pinot noir, trousseau en poulsard, naar Jurasiaanse termen de ‘Rubis’ genaamd. Deze rode wijn is echter wat meer full-bodied en toont meer peper, meer kracht en ook wel wat meer structuur dan zijn tegenhanger uit Chateau-Chalon. Is hij ook beter? Hmmm, ik twijfel om me uit te spreken, het is immers moeilijk kiezen tussen zeer goed en excellent, al denk ik dat deze wijn zo goed en zo puur is, dat hij eigenlijk niet te vergelijken valt. Toen ik vroeg naar het bewaarpotentieel van deze wijn zei de eigenares me met een uitgestreken gezicht “zolang je maar wil”. En dat was geen grootspraak. Enige research en eigen proefervaring zeggen me dat het klopt.
De kleur van deze rubis is mooi, vol karmijnrood en is semi doorschijnend. Maar wat een glans! De neus verraadt kruidigheid maar zodra je deze wijn aanzet beland je in de zevende hemel…. hoog in zuren, rood fruit, kers, kaneel, zwarte peper, rozenwater, en dat alles in perfecte harmonie met een mooie finale. Wat een ontploffing, wat een energie!
Mijn oordeel: Domaine Bourdy is een referentie met enige naam en faam. Hier proef je de essentie van de terroir en krijg je als het ware 15 generaties traditie in je glas. De kelder alleen al is het bezoeken waard en het hartelijke onthaal door de familie zal je zeker niet snel vergeten.
Domaine Ratte – Arbois
Na twee klassiek beheerde domeinen wilde ik absoluut nog een hedendaagse wijnmaker aan mijn lijstje toevoegen. Een klein beetje opzoekwerk voerde me naar de stad Arbois waar domaine Ratte sedert enkele jaren haar eigen ‘AOC Arbois’-wijnen maakt.
Ratte is een trendsetter, een avant-gardist, die enkele jaren geleden besloot om uit de lokale coöperatieve te stappen en op eigen – biodynamische – benen te staan. Moe van het juk van de coöperatieve, die weinig ambitie toonde en vooral geen interesse had voor biologische en biodynamische principes, besloten Michel Ratte en zijn echtgenote dan maar de sprong in het duister te maken. En met succes. Ratte produceert en bottelt sinds een jaar of 5 eigen wijnen met een uitgesproken visie: biodynamisch en eigentijds met focus op verfijning en fruitigheid.
Mevrouw Ratte vertelde uitgebreid over het aankoopbeleid van haar voorvaders en moeders, en legde uit dat ze daar wel geluk mee hadden. Nu weet elke wijnliefhebber uiteraard ook dat het verschil in de kelder gemaakt wordt, toch is de kwaliteit van de druiven wel een belangrijk element. En die kwaliteit wordt op zijn beurt dan weer sterk bepaald door de kwaliteit van de bodem en de oogst- en plukpincipes van de wijnmaker. Kortom, de wijnmaker is de bepalende factor bij kwasi elke wijn, en het moge duidelijk zijn dat het bij Ratte op dat vlak allemaal klopt. Tel daarbij nog enkele stevige investeringen in de kelder -ik kijk al uit naar de resultaten van de queri-wijn in 2021- en je weet: hier is men ernstig bezig met het timmeren aan de weg.
Ik mocht de 4 basiswijnen proeven en kreeg ook nog een teugje van de McVin en de vin de paille. Omdat Ratte op moderne wijze vinificeert en niet aan vin jaune doet, volg je in deze tasting wél de normale volgorde: eerst de witte wijnen, dan de rode en daarna de digestieven.
Als eerste was de chardonnay aan de beurt. Hij kwam meteen binnen, en hoe…. vergeef me mijn nogal onorthodoxe beschrijving, maar dit is dan ook gewoon een wijn die zo nieuw, zo verfrissend smaakt, dat een nogal aparte woordkeuze op z’n plaats is. Steek je neus in het glas van deze wijn en je sinussen zetten open, alleen al van enthousiasme. Eens je sinussen openstaan priemen de frisse tonen meteen naar het beloningscentrum van je hersenen: groene fruitigheid, lentefris en een vleugje citrus. In aanzet tikkeltje rokerig, ziltig en bloemig.
Direct na de chardonnay kreeg ik “naturé” voorgeschoteld. Naturé is gewoon een ander woord voor savagnin, maar bij Ratte kiest men voor deze benaming omdat dit 100 jaar geleden de gangbare benaming was voor deze druif. Mevrouw Ratte vertelde me overigens dat het domein (deels) gestopt is met het aanplanten van specifieke druiven op bepaalde percelen en dat men stilaan afstand neemt van monocultuur. Door verschillende druiven steeds meer door elkaar te planten, versterkt de biodiversiteit in de wijngaard, verbetert de bodem en worden de stokken sterker. Gevolg: betere wijn. Van deze naturé was ik iets minder omver geblazen, maar wellicht was ik nog niet volledig klaar voor deze smaken en stond m’n radar nog op de meer klassiek benaderde savagnin.
In rood kon je voor de millesimes 2018 bij Ratte kiezen tussen trousseau en pinot noir. Beide wijnen waren top, maar omdat de trousseau mij dusdanig omver blies, ga ik me enkel beperken tot de tastingnotes van deze: De kleur is vol rood en weinig doorzichtig. De neus is kruidig, tikkeltje alcoholisch en laat je neus trillen van de spanning. In de mond ontploft de wijn vrijwel meteen: een explosie van rood fruit, aardbeien en frambozen in de hoofdrol, een beetje bramen en -oh wat hou ik hiervan- een tikkeltje vuursteen. Deze wijn is zacht als boter, pittig als peper en zoet als mede. Het is wellicht de beste natuurwijn die ik ooit dronk.
Mijn oordeel: Ratte is een rijzende ster aan het firmament in de Jura. Deze wijnmaker maakt een mooie symbiose tussen verleden, heden en toekomst en toont dat je met de terroir van deze streek nog mooie dingen kan doen. Het domein heeft dan wel niet dezelfde traditie als zijn confraters uit Chateau-Chalon en Arlay, de chai is wat eigentijdser en minder pittoresk gelegen, de wijnen tonen wel aan dat je de waarheid moet zoeken in het glas. Eens te meer. Schol!
GlouGlou 